
Türkiye Bilimler Akademisi, Türk tarihçiliğinin en önemli isimlerinden TÜBA Şeref Üyesi Prof. Dr. Halil İnalcık’ın hayatını ve bilimsel mirasını ele alan “Halil İnalcık Hayatı Bizzat Tarih” adlı eseri yayımladı. Dr. Bülent Arı’nın kaleme aldığı kitap, TÜBA Yaşam Öyküleri Dizisi’nin sekizinci kitabı olarak okuyucuyla buluşuyor. İnalcık’ın vefatının onuncu yılında çıkan eser, bir bilim insanının yaşamını kayda geçirirken Osmanlı araştırmalarındaki yöntem değişimini de belgeliyor.
Otuz yıllık arşiv birikimi
Eserin hazırlanış sürecinin en dikkat çekici yanı, kapsamlı belgesel çalışmasıdır. Talebesi ve uzun yıllar yakınında bulunan Arı, yaklaşık otuz yıl boyunca biriktirdiği özel arşivini; akademik belgeler, fotoğraflar, mektuplar, yazışmalar ve yayımlanmış çalışmalarla bir araya getirdi. Hocasının yanındaki on sekiz yıl boyunca akademik faaliyetlerini ve bilim dünyasıyla ilişkilerini yakından izleyen yazar, İnalcık’la yapılan mülakatlardan da yararlandı. Beş yıllık derleme ve hazırlık sürecinin ardından ortaya çıkan kitap, tarihçinin çevresini ve döneminin önemli isimlerini de kayda alıyor.
Takdim yazısında TÜBA Başkanı’nın değerlendirmesi
TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, takdim yazısında İnalcık’ın tarih araştırmalarını bilimsel ölçütlere bağlayarak Türkiye’de uluslararası standartları taşıdığını belirtti. Şeker, Osmanlı tarihinin kendi kaynaklarıyla yeniden ele alınmasındaki katkısının önemine dikkat çekerek, geliştirdiği yöntem ve terminolojinin Osmanlı araştırmalarında ortak dil haline geldiğini ifade etti. TÜBA’nın bu mirası yaşatmayı bir vefa borcu olarak gördüğünü kaydeden Şeker, bu anlayışın örneği olarak TÜBA-TESEP Halil İnalcık Özel Ödülü’nü anlattı.
Biyografinin ötesinde bir tarihçilik bakışı
Eser, İnalcık’ın kişisel yaşamı ile akademik üretimini birlikte ele alıyor. Kitapta siyasi tarih, sosyal ve ekonomik tarih, hukuk tarihi, şehir tarihi, ticaret tarihi ile kaynak neşriyatı gibi başlıklar incelenirken, Osmanlı arşiv belgelerinin bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesi de ayrıntılı biçimde anlatılıyor. Arşiv kaynaklarını farklı disiplinlerle birlikte okuyan bu yaklaşım, Osmanlı tarihini yalnızca savaş ve hükümdarlar üzerinden değil, kurumlar, üretim ilişkileri ve toplumsal yapı üzerinden ele almayı mümkün kıldı.
Ödüller ve uluslararası etki
İnalcık, yirmi üç üniversiteden fahri doktora unvanı aldı. TÜBA Şeref Üyeliği’nin yanı sıra British Academy ve American Academy of Arts and Sciences üyelikleri, Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü, TBMM Onur Ödülü ve Kral Faysal Ödülü dahil çok sayıda ödüle layık görüldü. Cambridge Uluslararası Bilim Merkezi tarafından yirminci yüzyılın önde gelen iki bin sosyal bilimcisi arasında gösterildi.